CBAM (SKDM) Embedded Emissions Nasıl Hesaplanır? (Adım Adım Rehber)

CBAM (SKDM) Embedded Emissions Hesaplama Mantığı

CBAM (SKDM)’de embedded emissions (gömülü emisyon), AB’ye ihraç edilen ürünün üretimi sırasında oluşan emisyonların ürünle ilişkilendirilmiş halidir. Hesaplama, ürün bazında (genellikle tCO₂e / ton ürün) olarak raporlanır.

CBAM (SKDM)’ın genel çerçevesi için bkz:
👉 CBAM (SKDM) Nedir?

Adım 1: Ürünün Kapsamını ve CN Kodunu Netleştir

Hesaplamaya başlamadan önce:

Ürünün tam tanımı (basit ürün / yarı mamul)
Ürünün CN kodu
Üretildiği tesis ve ilgili prosesler

net olmalı. Yanlış CN kodu, yanlış metodoloji ve yanlış default değer kullanımına kadar giden sorunlar yaratır.

Detay için:
👉 CBAM (SKDM) Kapsamındaki Ürünler ve CN Kodları

Adım 2: Sistem Sınırını Belirle (Hangi Emisyonlar Dahil?)

CBAM (SKDM) hesaplaması, ürün ve dönem bazında değişebilmekle birlikte genellikle iki ana emisyon bileşeni üzerinden ilerler:

2.1 Doğrudan Emisyonlar (Direct Emissions)

Tesiste üretim sırasında oluşan emisyonlar:

Yakıt yakımı (doğalgaz, kömür, fuel-oil vb.)
Proses emisyonları (kimyasal reaksiyon vb.)
Tesis içi enerji kullanımı (prosesin parçası olan)

2.2 Dolaylı Emisyonlar (Indirect Emissions)

Üretimde kullanılan elektrik ve/veya ısı kaynaklı emisyonlar:

Şebekeden elektrik
Satın alınan buhar/ısı (varsa)

Kavramın tanımı için:
👉 Embedded Emissions Nedir?

Adım 3: Veri Topla (Faaliyet Verisi + Emisyon Faktörü)

3.1 Faaliyet verisi (Activity Data)

Dönem boyunca:

Yakıt tüketimleri (m³, litre, kg)
Elektrik tüketimi (kWh)
Üretim miktarı (ton/adet vb.)
Proses bazlı ölçümler (varsa)

3.2 Emisyon faktörleri (Emission Factors)

Yakıt türüne göre CO₂e faktörleri
Elektrik için şebeke emisyon faktörü (ülke/bölge bazlı)

İpucu: CBAM (SKDM)’da “ölçülebilir ve izlenebilir” veri her zaman daha güçlüdür. Veri yoksa default değerler devreye girer.

Adım 4: Direct Emissions Hesapla

Temel mantık:

Direct Emissions (tCO₂e) = Σ (Yakıt Tüketimi × Yakıt Emisyon Faktörü) + Proses Emisyonları

Eğer birden fazla proses/hat varsa:

Her proses için ayrı hesapla
Sonra ilgili ürüne tahsis (allocation) yap

Adım 5: Indirect Emissions Hesapla

Temel mantık:

Indirect Emissions (tCO₂e) = Elektrik Tüketimi (kWh) × Şebeke Emisyon Faktörü (tCO₂e/kWh)

Eğer tesis aynı elektriği birçok ürün için kullanıyorsa:

Ürün başına tahsis gerekir (aşağıdaki Adım 6)

Adım 6: Ürün Bazında Tahsis (Allocation) Yap

Tesis aynı dönemde birden fazla ürün üretiyorsa, toplam emisyonu ürünlere paylaştırman gerekir.

Yaygın yaklaşım (pratik ve kabul gören):

Kütle bazlı tahsis: Ürün ağırlıklarına göre paylaştır
Bazı durumlarda: enerji/ekonomik değer bazlı tahsis de gündeme gelebilir (sektöre bağlı)

Örnek kütle bazlı tahsis mantığı:

Ürün A payı = Ürün A üretimi / Toplam üretim
Ürün A emisyonu = Toplam emisyon × Ürün A payı

Adım 7: Emisyon Yoğunluğunu Bul (tCO₂e / ton ürün)

CBAM (SKDM) raporlamasında en kritik çıktı:

Embedded Emissions Intensity = (Direct + Indirect Emissions) / Ürün Miktarı

Örn. sonuç formatı:

1,20 tCO₂e / t (ürün başına)

Adım 8: Default vs Actual Seçimini Yap

8.1 Default değer (Varsayılan)

Veri sunulamazsa kullanılır
Genelde muhafazakâr olduğu için maliyeti yükseltebilir

8.2 Actual data (Gerçek veri)

Tesis verisine dayanır
Verimli üretimde maliyeti düşürür
Verimsiz üretimde defaulttan bile yüksek çıkabilir

Bu farkın mantığı için:
👉 CBAM (SKDM) Nedir?

Adım 9: Dokümantasyon ve İzlenebilirlik

CBAM (SKDM)’da hesap kadar önemli olan şey:

Kaynak dokümanlar (fatura, sayaç, ERP çıktısı)
Hesap tabloları / metodoloji notları
Revizyon geçmişi
Denetime hazır kanıt seti

Burada devreye “monitoring plan” girer.

Adım 10: Raporla (CBAM (SKDM) Portal / Dönemsel Beyan)

Hesaplanan ürün bazlı embedded emissions:

Dönemsel raporlarda beyan edilir
İlerleyen fazlarda doğrulama/uyum süreçlerine temel olur

CBAM (SKDM) raporlama fazlarını görmek için:
👉 CBAM (SKDM) Raporlama Takvimi (2023–2026–2034)

Sonuç

CBAM (SKDM) embedded emissions hesabı;
CN kodu → sistem sınırı → veri → direct/indirect → tahsis → yoğunluk → dokümantasyon → raporlama sırasıyla yürütülmelidir.

Manuel ve dağınık yürütülen süreçler, çoğu zaman:

default değer kullanımına,
gereksiz maliyet artışına,
veri reddi riskine

yol açar. Bu nedenle süreçlerin dijital ve izlenebilir şekilde yönetilmesi kritik hale gelir.

🔗 İlgili Rehberler

Gömülü Emisyon Hesaplamalarınızı Doğru Yapın

CBAM Gömülü Emisyon Hesaplama ve Beyan Yazılımı — Doğrudan ve dolaylı gömülü emisyonları Avrupa Komisyonu metodolojisine uygun, izlenebilir ve denetim hazır şekilde otomatik hesaplayın.
Gömülü Emisyon Yoğunluğunun CBAM Maliyetine Etkisi — tCO2e başına hesaplanan gömülü emisyonlarınızın ürün bazında yaratacağı finansal yükü anında görün.
ISO 14067 Ürün Karbon Ayak İzi Analizi — Hammaddeden kapıya kadar yaşam döngüsü bazlı ürün emisyon analizi yaparak CBAM hesaplamalarınızı daha güvenilir kılın.