AB İthalatçı CBAM Yükümlülükleri: Adım Adım Rehber

CBAM Kapsamında AB İthalatçısının Rolü

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism / Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) yükümlülüklerinden bahsederken çoğu zaman dikkatler üçüncü ülkedeki ihracatçı firmalara yönelmektedir. Ancak mekanizmanın hukuki sorumluluğu, AB sınırları içindeki ithalatçı firmalara aittir.

AB'de CBAM kapsamındaki ürünleri ithal eden her firma, "yetkili CBAM beyan mükellefi" (authorized CBAM declarant) statüsü kazanmak ve buna bağlı bir dizi yükümlülüğü yerine getirmek zorundadır. Bu yükümlülükleri yerine getirmeyen ithalatçılar, önemli idari yaptırımlar ve finansal cezalarla karşı karşıya kalabilir.

Bu rehber, AB'deki ithalatçı firmaların adım adım ne yapması gerektiğini, geçiş döneminden kalıcı döneme uzanan süreci ve pratikte dikkat edilmesi gereken noktaları kapsamlı biçimde ele almaktadır.

CBAM'ın genel çerçevesi hakkında bilgi almak için CBAM (SKDM) Nedir? yazısını inceleyebilirsiniz.

CBAM Takvimi: Geçiş Döneminden Kalıcı Döneme

CBAM iki aşamada uygulanmaktadır:

Dönem	Tarih Aralığı	Temel Yükümlülük
Geçiş Dönemi	Ekim 2023 – Aralık 2025	Üç aylık raporlama (sertifika yok)
Kalıcı Dönem	1 Ocak 2026 itibaren	Yetkili beyan mükellefiyeti + sertifika alımı
Tam Uygulama	2026 – 2034	Kademeli olarak artan sertifika zorunluluğu

Kalıcı dönemle birlikte ithalatçıların yükümlülükleri hem kapsam hem de uygulama yoğunluğu açısından belirgin biçimde artmıştır. CBAM raporlama takvimi yazısında bu tarihleri ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Adım 1: Yetkili Beyan Mükellefi Statüsü Kazanmak

CBAM kapsamındaki ürünleri AB'ye ithal edebilmek için öncelikle firmanın bulunduğu AB üyesi ülkenin yetkili ulusal makamına başvurarak yetkili beyan mükellefi statüsü alması gerekmektedir.

Başvuru Süreci

Başvuru, firmanın kayıtlı olduğu ülkedeki yetkili makama (örneğin Almanya için Zollkriminalamt, Fransa için DGDDI) yapılır.
Başvuruda firma kimlik bilgileri, ticaret kayıtları ve gümrük sicil numarası (EORI) sunulur.
Yetkili makam başvuruyu değerlendirerek onaylar ya da reddeder.

Statüyü Kimler Alamaz?

Aşağıdaki durumlarda yetkili beyan mükellefi statüsü reddedilebilir ya da iptal edilebilir:

Ciddi gümrük veya vergi ihlali geçmişi
Aktif iflas prosedürü
AB'nin güvenilir operatör (AEO) standartlarına uyumsuzluk

Adım 2: CBAM Kayıt Portalına Erişim

Yetkili beyan mükellefi statüsü onaylanan firma, Avrupa Komisyonu'nun işlettiği CBAM Kayıt Portalı'na (CBAM Registry) erişim hakkı kazanır.

Bu portal üzerinden:

Yıllık CBAM beyannameleri sunulur
CBAM sertifikaları satın alınır ve yönetilir
İthal edilen ürünlerin gömülü emisyon verileri kayıt altına alınır
Tedarikçi ihracatçı bilgileri girilir

Portalın teknik kullanımı hakkında AB Komisyonu düzenli güncellemeler ve kılavuzlar yayımlamaktadır.

Adım 3: Tedarikçiden Emisyon Verisi Temin Etmek

İthalatçı firmanın CBAM beyannamesini doğru biçimde hazırlayabilmesi için ihracatçı tedarikçiden gömülü emisyon verisi alması gerekmektedir.

Bu noktada iki seçenek söz konusudur:

Seçenek A: Actual (Gerçek) Veri

İhracatçı üreticinin kendi tesis ölçümlerine dayalı gerçek emisyon değerleri. Bu veriler, CBAM actual data standartlarına uygun şekilde hesaplanmalı ve doğrulanmış olmalıdır.

Seçenek B: Default (Varsayılan) Değer

AB Komisyonu tarafından belirlenen sektör geneli referans değerleri. Actual verisi bulunmayan ithalatlarda kullanılabilir ancak genellikle daha yüksek maliyete yol açar.

Tedarikçiyle veri paylaşım süreci için CBAM tedarikçi veri stratejisi yazısında kapsamlı bir rehber sunulmaktadır.

Adım 4: Gömülü Emisyon Hesaplama

İthalatçı, tedarikçiden aldığı emisyon verisini kullanarak ithal edilen ürünün toplam gömülü emisyonunu hesaplar.

Hesaplama formülü:

Toplam Gömülü Emisyon = Birim Emisyon (tCO2/ton) × İthal Miktarı (ton)

Doğrudan ve dolaylı emisyonların nasıl ayrıştırılacağı, CBAM Uygulama Yönetmeliği'nin Ek I ve Ek II bölümlerinde ürün kategorisi bazında tanımlanmıştır. Gömülü emisyon hesaplama rehberi yazısında bu hesaplama metodolojisini detaylı bulabilirsiniz.

Adım 5: Bağımsız Doğrulama

Kalıcı dönemde ithalatçının kullandığı emisyon verileri, akredite bağımsız doğrulayıcı tarafından onaylanmış olmalıdır.

Doğrulama süreci şunları kapsar:

İhracatçının izleme planının incelenmesi
Emisyon hesaplama metodolojisinin değerlendirilmesi
Tesis ziyareti (gerekli görüldüğünde)
Doğrulama beyanının yayımlanması

Doğrulama olmaksızın sunulan veriler, AB yetkili makamı tarafından kabul edilmeyebilir. CBAM doğrulama süreci yazısında bu adımı ayrıntılarıyla bulabilirsiniz.

Adım 6: CBAM Sertifikası Satın Almak

Kalıcı dönemde ithalatçı, gömülü emisyona karşılık gelecek sayıda CBAM sertifikası satın almak zorundadır.

Sertifika Fiyatlandırması

CBAM sertifikası fiyatı, önceki haftanın AB ETS (Emission Trading System) kapanma fiyatlarının ortalamasına göre her hafta Avrupa Komisyonu tarafından açıklanır.

Parametre	Açıklama
Fiyat referansı	AB ETS haftalık ağırlıklı ortalama
Satın alma platformu	CBAM Registry (ulusal makam üzerinden)
Satın alma limiti	Yıllık beklenen beyana göre ön tahminde bulunulabilir

Tampon Stok Kuralı

İthalatçı, herhangi bir takvim yılının sonunda elinde tuttuğu sertifika stoğunun en az %80'ini son yıllık beyannameye karşılık gelen miktarda tutmak zorundadır. Fazla sertifikalar belirli oranda geri satılabilir.

Adım 7: Yıllık CBAM Beyannamesi Sunmak

Her takvim yılı için bir önceki yılın ithalatlarına ilişkin yıllık CBAM beyannamesi, 31 Mayıs tarihine kadar CBAM Registry üzerinden sunulmalıdır.

Beyanname içeriği:

İthal edilen ürün miktarları (mal bazında)
Ürün başına gömülü emisyon değerleri
Kullanılan hesaplama metodolojisi (actual/default)
Doğrulayıcı bilgileri ve doğrulama beyanı
Mahsup talep ediliyorsa üçüncü ülke karbon fiyatı belgeleri

Adım 8: Sertifikaları Teslim Etmek ve İptal Ettirmek

Yıllık beyanname sonrasında ithalatçı, beyan ettiği gömülü emisyona karşılık gelen sertifikaları 31 Mayıs tarihine kadar ulusal yetkili makama teslim eder. Teslim edilen sertifikalar iptal edilir; böylece karbon yükümlülüğü nihai olarak yerine getirilmiş olur.

Uyumsuzluk Durumunda Yaptırımlar

CBAM yükümlülüklerini yerine getirmeyen ithalatçılar ciddi yaptırımlarla karşılaşabilir:

İhlal Türü	Yaptırım
Yetkisiz ithalat (yetkili beyan mükellefi olmadan)	İthalatın engellenmesi, idari para cezası
Eksik sertifika teslimi	Eksik her tCO2 için ETS fiyatının 3 katı idari para cezası + sertifika yükümlülüğü devam eder
Yanlış/yanıltıcı beyan	Ağırlaştırılmış para cezası, statü iptali
Doğrulama eksikliği	Beyanın geçersiz sayılması

AB İthalatçısı Olarak Pratik Hazırlık Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, CBAM yükümlülüklerini düzenli takip etmenize yardımcı olacaktır:

Yetkili beyan mükellefi başvurusu yapıldı mı?
CBAM Registry erişimi sağlandı mı?
Tüm tedarikçilerle iletişim kuruldu, emisyon veri talebi iletildi mi?
Tedarikçilerden gelen verilerin doğrulama statüsü teyit edildi mi?
Gömülü emisyon hesaplamaları metodolojiye uygun yapıldı mı?
CBAM sertifikası alım planı hazırlandı mı?
Yıllık beyanname hazırlık takvimi oluşturuldu mu?
İç muhasebe ve finans ekipleri CBAM maliyetleri için bilgilendirildi mi?

Sıkça Sorulan Sorular

CBAM yükümlülüğü ihracatçıda mı, ithalatçıda mı?

Hukuki sorumluluk AB'deki ithalatçı firmadadır. Üçüncü ülkedeki ihracatçı, emisyon verisi sağlamakla yükümlüdür ancak CBAM sertifikasını satın alma ve teslim yükümlülüğü doğrudan ithalatçıya aittir.

Her AB ülkesinde ayrı kayıt mı gerekmektedir?

Hayır. Firma yalnızca kurulu bulunduğu AB üyesi ülkede kayıt yaptırır ve yetkili beyan mükellefi statüsü AB genelinde geçerlidir.

Küçük ithalatçılar muaf mı?

CBAM Tüzüğü, belirli de minimis eşiklerini aşmayan çok küçük hacimli ithalatları bazı basitleştirme imkanlarından yararlandırmaktadır. Ancak yükümlülükten tam muafiyet söz konusu değildir.

İthalatçı, tedarikçisi default değer veriyorsa ne yapmalı?

Default değerlerle beyan yapılabilir ancak bu genellikle daha yüksek sertifika maliyeti anlamına gelir. Tedarikçiyi actual data üretmeye teşvik etmek uzun vadede daha avantajlıdır.

Sonuç

CBAM, AB'deki ithalatçı firmalara önemli bir uyum yükü getirmektedir. Yetkili beyan mükellefi statüsünden sertifika teslimına uzanan sekiz adımlık bu süreç, hem teknik kapasite hem de tedarikçilerle güçlü bir veri işbirliği gerektirmektedir.

Erken hazırlık, hata riskini minimize eder ve hem uyumsuzluk cezalarından hem de gereksiz maliyetlerden korunmayı sağlar.

CBAM uyum sürecinizi kolaylaştırmak için CarbonEmit CBAM Platformu'nu keşfedin.