CBAM Kapsam Genişlemesi: 2030'a Kadar Beklenen Değişiklikler

CBAM'ın Mevcut Kapsamı

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism / Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması), 1 Ocak 2026 itibarıyla kalıcı dönemine geçmiş durumdadır. Bu aşamada yükümlülük altında olan sektörler şunlardır:

Çelik ve demir (ham çelik, demir cevheri, pik demir, sinter vb.)
Alüminyum (birincil ve ikincil alüminyum ve alaşımlar)
Çimento (klinker, Portland çimentosu, alüminöz çimento)
Gübre (amonyak, nitrik asit, üre, karma gübre vb.)
Elektrik
Hidrojen

Bu altı sektör, AB'nin karbon kaçağı riski en yüksek değerlendirilen ve emisyon ölçümü görece standartlaştırılabilir olan ürünlerinden oluşmaktadır.

Ancak mevcut kapsam, AB'ye ithal edilen toplam gömülü emisyonun yalnızca bir bölümünü temsil etmektedir. Bu durum, CBAM'ın ilerleyen yıllarda kapsam genişletmesi için güçlü bir politika gerekçesi oluşturmaktadır.

Kapsam Genişlemesi İçin Hukuki Çerçeve

CBAM Tüzüğü (AB 2023/956), kapsam genişlemesi konusunda açık bir yetkilendirme içermektedir. Tüzüğün 30. Maddesi, Avrupa Komisyonu'na şu görevleri vermektedir:

2025 yılına kadar CBAM'ın diğer ETS kapsamındaki sektörlere genişletilmesine yönelik bir rapor hazırlamak.
Bu raporu yasama önerileriyle desteklemek.
Ücretsiz ETS tahsisatlarının kademeli azalması sürecinde CBAM'ın kapsamını sistematik olarak değerlendirmek.

Bu hukuki çerçeve, kapsam genişlemesinin bir ihtimal değil, yönetimsel açıdan öngörülmüş bir süreç olduğunu göstermektedir.

Hangi Sektörler Kapsama Alınabilir?

En Güçlü Aday Sektörler

Organik kimyasallar: Petrokimya ürünleri, plastik hammaddeleri ve çeşitli organik bileşikler yüksek karbon yoğunluğuyla öne çıkmaktadır. Ancak bu sektörün heterojen yapısı ve gömülü emisyon hesaplamasının karmaşıklığı metodoloji geliştirmeyi güçleştirmektedir.

Polimerler ve plastikler: Polietilen, polipropilen, PVC gibi temel plastikler küresel ticaret hacmi açısından büyük önem taşımaktadır. Üretim süreçlerinde doğal gaz ve naften kaynaklı emisyonlar baskındır.

Kağıt ve kağıt hamuru: AB'nin bu sektörde büyük ithalat hacmi mevcuttur. Enerji yoğun üretim süreci nedeniyle karbon kaçağı riski kayda değer düzeydedir.

Cam: Cam eritme sürecinde yüksek sıcaklık gerektiren prosesler önemli emisyon kaynağıdır. Ambalaj camı ve düz cam sektörlerinin kapsama alınması tartışılmaktadır.

Seramik: Fayans, refrakter malzemeler ve teknik seramik ürünleri enerji yoğun üretim profilleriyle kapsam adayları arasında yer almaktadır.

Daha Uzun Vadede Değerlendirilebilecek Sektörler

Sektör	Neden Karmaşık?
Tekstil ve giyim	Değer zinciri çok katmanlı, emisyon atfı zor
Elektronik	Ürün çeşitliliği fazla, bileşen bazlı hesaplama zorlu
Otomotiv parçaları	Çelik ve alüminyum zaten kapsıyor; ek kapsam tartışmalı
İnşaat malzemeleri	Çimento kapsıyor; diğer ürünler çeşitlilik nedeniyle zorlu
Taşıma hizmetleri	Hizmet sektörü CBAM metodolojisiyle uyumsuz

2025 Avrupa Komisyonu Değerlendirme Raporu

CBAM Tüzüğü gereğince Avrupa Komisyonu'nun 2025 yılında bir değerlendirme raporu yayımlaması öngörülmüştü. Bu rapor, kapsam genişlemesi önerileri bakımından belirleyici bir belge olma niteliği taşımaktadır.

Raporda değerlendirileceği beklenen başlıca konular:

Mevcut altı sektörde CBAM'ın ilk uygulama sonuçları
Metodoloji açısından kapsama alınabilir yeni sektörler
Değer zincirinin aşağı akışındaki ürünlerin (downstream products) kapsama dahil edilmesi
Küçük gelişmekte olan ülkelere yönelik farklılaştırılmış yaklaşım imkanları
WTO uyumuna ilişkin değerlendirme

Aşağı Akış Ürünleri (Downstream Products) Meselesi

Mevcut CBAM, esas olarak ara malları (intermediate goods) kapsamaktadır. Örneğin ham çelik CBAM kapsamındadır; ancak ham çelikten üretilen bir makina parçası ya da otomobil bileşeni kapsam dışındadır.

Bu durum bir boşluk yaratmaktadır: Üçüncü ülke, ham çelik yerine ham çelikten üretilmiş ürünleri ihraç ederek CBAM yükünden kaçınabilmektedir.

Bu boşluğun giderilmesi için iki yaklaşım tartışılmaktadır:

Yaklaşım A: Aşağı akış ürünlerini de CBAM kapsamına almak. Ancak bu, metodolojik karmaşıklığı çok yüksek bir düzeye çıkarır.

Yaklaşım B: Karbon yoğunluğu aşağı akış ürünlerine yerleşik değer zincirleri üzerinden takip eden yeni bir hesaplama çerçevesi geliştirmek.

Her iki yaklaşım da teknik olarak zorlu ve siyasi olarak hassastır.

Omnibus Paketi ve CBAM'a Etkisi

Şubat 2025'te Avrupa Komisyonu'nun açıkladığı "Omnibus Paketi", çeşitli AB düzenlemelerini basitleştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir yasal reform paketidir. Bu paket CBAM açısından da bazı önemli sinyaller içermektedir:

Küçük hacimli ithalatçılar için yükümlülük eşiğinin yükseltilmesi tartışılmaktadır.
Bazı raporlama yükümlülüklerinin basitleştirilmesi gündemdedir.
Ücretsiz tahsisat azaltım takviminde esneklik sağlanması değerlendirilmektedir.

Ancak Omnibus Paketi'nin CBAM'ın temel mekanizmasını değiştirmesi beklenmemektedir; kapsam genişlemesini de erteleyecek bir düzenleme içermemektedir.

Türk ihracatçılar için Omnibus Paketi'nin en önemli potansiyel etkisi, bazı yükümlülüklerin başlangıç aşamasında hafifletilmesidir. Bu değişiklikler kesinleştikçe CBAM raporlama takvimi yazısında güncel bilgileri paylaşmaya devam edeceğiz.

Türkiye Özelinde Kapsam Genişlemesinin Anlamı

Türkiye'nin AB'ye ihracat yapısı incelendiğinde mevcut CBAM kapsamının ağırlıklı olarak çelik, alüminyum ve gübre sektörlerini etkilediği görülmektedir. Kapsam genişledikçe bu etki alanı önemli ölçüde büyüyebilir.

Örneğin organik kimyasallar kapsama alındığında:

Türkiye'nin petrokimya ihracatı doğrudan etkilenecektir.
CBAM uyumunun gerektirdiği emisyon izleme altyapısı bu sektörde de kurulması gerekecektir.

Kağıt ve cam kapsama alındığında:

Hem üretim hem de ambalaj sektörlerindeki Türk ihracatçılar etkilenecektir.

Bu nedenle mevcut CBAM kapsamı dışındaki sektörlerdeki Türk firmaların da kapsam genişlemesini yakından izlemesi ve erken hazırlık yapması stratejik açıdan önemlidir.

Metodoloji Geliştirme Süreci Kapsam Genişlemesinin Önünde

Kapsam genişlemesinin en büyük engeli, yeni sektörler için güvenilir gömülü emisyon hesaplama metodolojisi geliştirme sürecinin uzun ve zorlu olmasıdır.

AB ETS altı sektör için bu metodolojileri yıllar içinde geliştirdi. Yeni sektörler için şu adımlar gereklidir:

Sektörün temsili emisyon profilinin belirlenmesi
Ölçüm, izleme ve raporlama (MRV) çerçevesinin tasarımı
Sektör temsilcileriyle konsültasyon süreci
Pilot uygulama ve veri toplama dönemi
Default değerlerin hesaplanması
Metodoloji yönetmeliğinin yayımlanması

Bu süreç tipik olarak 3-5 yıl sürmektedir.

Kapsam Genişlemesine Hazırlık İçin Şimdiden Ne Yapmalı?

Mevcut CBAM kapsamı dışındaki ihracatçı firmalar için pratik öneriler:

Sektörünüzü yakından izleyin: AB Komisyonu'nun yayınladığı değerlendirme raporlarını ve kapsam genişlemesi tartışmalarını takip edin.
Emisyon envanter altyapısı kurun: Kapsam içine girdiğinizde hazır olmak için tesis düzeyinde Scope 1 ve Scope 2 emisyon ölçüm sistemleri oluşturun.
ISO 14064 veya GHG Protocol uyumuna hazırlanın: Bu standartlar, ilerleyen dönemde CBAM metodolojisiyle entegre edilecektir.
Tedarikçilerinizi bilgilendirin: Değer zincirinizin üst basamaklarındaki tedarikçiler de etkilenebilir.
Rekabetçi analiz yapın: Kapsam genişlemesi sektörünüzdeki küresel rekabeti nasıl etkiler? Erken uyum bir rekabetçi avantaja dönüşebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

CBAM'ın kapsam genişlemesi kesin tarihleri nelerdir?

Şu an itibarıyla kesin tarihler belirlenmemiştir. Avrupa Komisyonu'nun 2025 değerlendirme raporu ve ardından gelecek yasa önerileri, kapsam genişlemesinin yol haritasını netleştirecektir.

Mevcut CBAM kapsamı 2030'a kadar değişecek mi?

Kuvvetle muhtemeldir. Hem Tüzüğün hukuki çerçevesi hem de AB'nin 2030 ve 2050 iklim hedefleri, kapsamın genişletilmesine yönelik güçlü bir politika baskısı oluşturmaktadır.

Türkiye'den hangi ihracat kalemleri en fazla risk altında?

Organik kimyasallar, kağıt ürünleri ve cam ürünleri, Türkiye'nin AB'ye önemli ihracat yaptığı ve CBAM kapsam tartışmalarında en çok öne çıkan sektörlerdir.

Kapsam genişlemesi duyurulduğunda hazırlık için ne kadar süre olacak?

Geçmiş örüntüye bakıldığında AB genellikle büyük regülasyon değişikliklerinde 2-3 yıl geçiş süresi öngörmektedir. Ancak bu sürenin erken hazırlık yapanlar için bile sıkışık olabileceğini geçiş dönemi deneyimi göstermiştir.

Sonuç

CBAM'ın mevcut kapsamı bir başlangıç noktasıdır. Önümüzdeki yıllarda hem sektörel genişleme hem de aşağı akış ürünlerine yönelik kapsam derinleşmesi gerçekleşmesi kuvvetle beklenmektedir.

Bu gelişmelere hazırlıklı olmak; emisyon izleme altyapısı kurmak, tedarikçi zincirini şeffaflaştırmak ve düzenleyici güncellemeleri yakından takip etmekle başlar.

Mevcut ve yakın gelecekteki CBAM uyum süreçlerinizi yönetmek için CarbonEmit CBAM Çözümlerini keşfedin.